Wielu właścicieli odkłada kontrolę, ponieważ światło działa, urządzenia mają zasilanie, a zabezpieczenia nie wyłączają prądu. To jednak nie wystarcza, żeby ocenić bezpieczeństwo instalacji.

Połączenia mogą się pogarszać, izolacja starzeć, a elementy ochrony przestać działać prawidłowo. Część takich problemów pozostaje niezauważona podczas codziennego korzystania z domu. Przegląd z oględzinami i pomiarami pozwala sprawdzić więcej niż samo działanie gniazdek.

Co ile trzeba wykonywać kontrolę instalacji elektrycznej?

Podstawą jest art. 62 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Przewiduje on kontrolę co najmniej raz na pięć lat, obejmującą również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej. Za zapewnienie kontroli odpowiada właściciel lub zarządca.

Obowiązek dotyczy także domów jednorodzinnych. Zwolnienie takich budynków z określonej części kontroli rocznej nie oznacza zwolnienia z kontroli pięcioletniej. Wyjaśnia to Główny Urząd Nadzoru Budowlanego.

Sprawdź datę poprzedniej kontroli oraz zapisane w dokumentacji zalecenia. Jeżeli wskazano potrzebę wcześniejszego sprawdzenia albo usunięcia usterek, nie odkładaj tych działań do następnego pięcioletniego terminu.

Warto też rozróżnić zakres usług: kontrola części elektrycznej nie zastępuje całej kontroli pięcioletniej budynku, która obejmuje również inne elementy.

„Nic nie zmieniałem w instalacji” — dlaczego to nie wystarcza?

Instalacja elektryczna pracuje każdego dnia. Przepływ prądu powoduje nagrzewanie jej elementów, a po zmniejszeniu obciążenia następuje stygnięcie. Dochodzą do tego upływ czasu, warunki otoczenia i zużycie osprzętu.

W niektórych połączeniach powtarzające się zmiany temperatury mogą sprzyjać osłabieniu docisku i pogorszeniu styku. Słabe połączenie stawia większy opór przepływającemu prądowi i może miejscowo wydzielać coraz więcej ciepła. Mechanizm ten opisuje Eaton w materiałach dotyczących zagrożeń w połączeniach elektrycznych.

Nie oznacza to, że każda prawidłowo wykonana instalacja po kilku latach będzie miała luźne zaciski. Oznacza natomiast, że brak przeróbek nie potwierdza niezmiennego stanu połączeń i zabezpieczeń.

Zmienić może się również sposób użytkowania domu. Do dotychczasowych urządzeń dochodzą suszarka, dodatkowy grzejnik lub wyposażenie warsztatu. Instalacja pozostaje ta sama, ale pracuje w innych warunkach.

Co może się wydarzyć, gdy usterka pozostaje niewykryta?

Poniższe przykłady przedstawiają możliwe sytuacje, a nie konkretne realizacje SYNTELIS.

Słaby styk może się przegrzewać, mimo że urządzenie nadal działa

Wyobraź sobie połączenie przewodu w gnieździe albo rozdzielnicy, którego stan stopniowo się pogarsza. Podłączone urządzenie nadal otrzymuje zasilanie, więc domownik nie zauważa problemu.

W miejscu słabego styku rośnie temperatura. Może dojść do uszkodzenia izolacji lub obudowy osprzętu. W określonych warunkach pojawia się również iskrzenie albo łuk elektryczny — wyładowanie w miejscu uszkodzenia, które może doprowadzić do zapalenia pobliskich materiałów.

Takie zagrożenie może rozwijać się stopniowo. Starzenie instalacji, uszkodzenia przewodów i luźne połączenia są wymieniane w materiałach Eaton dotyczących pożarów wywołanych zwarciami łukowymi.

Nie warto czekać, aż pierwszym zauważalnym objawem będzie zapach spalenizny.

Lampa świeci, ale izolacja przewodów jest w złym stanie

Do puszki w ogrodzie dostaje się wilgoć. Oświetlenie nadal działa, jednak warunki wewnątrz puszki pogarszają stan instalacji.

Izolacja ma oddzielać części, między którymi prąd nie powinien przepływać. Jej uszkodzenie może powodować upływ prądu, zwarcie i zagrożenie porażeniem. Samo włączenie lampy nie sprawdza, czy izolacja nadal spełnia swoją funkcję.

Urządzenie pracuje, ale ochrona może być niesprawna

Pralka może normalnie prać mimo przerwanego połączenia ochronnego. Problem może ujawnić się dopiero przy kolejnym uszkodzeniu, kiedy na metalowej obudowie pojawi się niebezpieczne napięcie.

Podobnie sama obecność różnicówki w rozdzielnicy nie potwierdza, że jej parametry zadziałania są prawidłowe.

Dlatego podczas kontroli sprawdza się również elementy, których niesprawności domownik może nie zauważyć w trakcie zwykłego użytkowania.

Czy brak wybijania zabezpieczeń oznacza, że wszystko jest dobrze?

Nie. Zabezpieczenia reagują na określone rodzaje nieprawidłowości. Nie są uniwersalnym czujnikiem każdej usterki.

Miejscowe przegrzewanie słabego połączenia nie musi powodować takiego przeciążenia, na które zareaguje zwykły wyłącznik nadprądowy. Brak jego zadziałania nie dowodzi więc, że wszystkie połączenia są sprawne.

Kontrola pomaga ocenić stan instalacji i działanie ochrony. Jeżeli ujawni problem, potrzebne jest jego usunięcie. Sam pomiar nie naprawia przewodu, połączenia ani zabezpieczenia.

Przegląd a pomiary elektryczne — jaka jest różnica?

W codziennych rozmowach te określenia często stosuje się zamiennie. Warto jednak wiedzieć, co powinno kryć się za zamówioną usługą.

Oględziny pozwalają ocenić między innymi stan dostępnych elementów instalacji, osprzętu i połączeń oraz zauważyć uszkodzenia lub ślady przegrzewania.

Pomiary i próby dostarczają informacji, których nie uzyskamy przez samo patrzenie — na przykład o stanie izolacji, ciągłości połączeń ochronnych i parametrach działania zabezpieczeń.

Ocena wyników pozwala określić, jakie nieprawidłowości stwierdzono i jakie działania są potrzebne.

Znaczenie oględzin oraz właściwego przygotowania instalacji do badań opisuje Sonel w poradniku dotyczącym pomiarów domowej instalacji.

Przy zamawianiu usługi zapytaj więc o cały zakres kontroli, dokumentację i sposób omówienia wyników.

Kiedy sprawdzić instalację wcześniej?

Pięcioletni termin nie oznacza, że do tego czasu należy ignorować zmiany i niepokojące objawy.

Po wykonaniu lub zmianie instalacji

Nowa instalacja wymaga sprawdzenia odbiorczego. Po rozbudowie lub modernizacji należy zweryfikować wykonane prace i ich wpływ na pozostałą część instalacji. Nie czeka się z tym do kolejnej kontroli okresowej.

Przykładem może być wymiana rozdzielnicy, dołożenie obwodu albo przygotowanie zasilania nowego urządzenia. Zakres sprawdzenia powinien odpowiadać wykonanym zmianom.

Po uszkodzeniu lub zdarzeniu zagrażającym instalacji

Zalanie, pożar czy uszkodzenie przewodów podczas remontu wymagają oceny sytuacji przed dalszym użytkowaniem objętej problemem części instalacji.

Prawo przewiduje również kontrole związane z określonymi zdarzeniami, które uszkodziły budynek lub bezpośrednio zagroziły takim uszkodzeniem. Nie oznacza to obowiązku pełnych pomiarów po każdej zwykłej burzy. GUNB — kontrole bezpiecznego użytkowania.

Jak przygotować dom do przeglądu i pomiarów?

Przygotowanie ułatwia wykonanie kontroli i ogranicza organizacyjne niespodzianki.

Przed wizytą warto:

  • znaleźć poprzedni protokół oraz dostępną dokumentację instalacji;
  • zapewnić dostęp do rozdzielnicy i badanych punktów;
  • przekazać informacje o wcześniejszych usterkach i wykonanych zmianach;
  • zgłosić obecność fotowoltaiki, magazynu energii, zasilania rezerwowego i automatyki;
  • uzgodnić przerwy w zasilaniu, zwłaszcza jeśli pracujesz z domu lub korzystasz z urządzeń wymagających ciągłego zasilania.

Część badań wymaga wyłączenia zasilania oraz odpowiedniego przygotowania podłączonego wyposażenia. Sposób postępowania ustala wykonawca. Nie trzeba samodzielnie rozkręcać gniazd, zdejmować osłon ani odłączać przewodów.

Przy umawianiu wizyty powiedz również o garażu, budynku gospodarczym, obwodach ogrodowych i instalacji odgromowej. Dzięki temu zakres i wycena będą odpowiadać rzeczywistemu wyposażeniu posesji.

Kto powinien wykonać kontrolę i co otrzymasz po jej zakończeniu?

Wykonawca musi posiadać kwalifikacje właściwe dla zakresu kontroli. W odniesieniu do instalacji elektrycznej przepisy przewidują odpowiednie uprawnienia budowlane albo kwalifikacje wymagane przy dozorze właściwych urządzeń i instalacji. Samo ogólne określenie „uprawnienia SEP” nie opisuje ich zakresu. GUNB — osoby uprawnione do kontroli.

Po wykonaniu usługi powinieneś otrzymać dokumentację pozwalającą ustalić, co zbadano, jakie były wyniki i co z nich wynika.

Jeżeli wykryto usterki, ważna jest zrozumiała informacja:

  • czego dotyczy problem;
  • czy i w jakim zakresie ogranicza użytkowanie instalacji;
  • jakie działania należy podjąć;
  • czy po naprawie potrzebne jest ponowne sprawdzenie.

Dobrze przeprowadzona kontrola daje właścicielowi podstawę do konkretnych decyzji. Nie oznacza automatycznie konieczności wymiany całej instalacji.

Najczęstsze pytania właścicieli domów

Czy kontrolę trzeba wykonać dokładnie w piątą rocznicę poprzedniej?

Według wyjaśnień GUNB kontrola pięcioletnia może przypadać w dowolnym miesiącu właściwego roku. Przykładowo po kontroli w 2021 r. kolejna przypada w 2026 r. Nie zmienia to potrzeby wcześniejszej reakcji na usterki i zalecenia. Wyjaśnienia GUNB dotyczące terminów.

Co zrobić, jeśli nie mam poprzedniego protokołu?

Warto spróbować uzyskać kopię od poprzedniego wykonawcy lub właściciela. Jeżeli nie można potwierdzić daty i zakresu kontroli, powiedz o tym przy zamawianiu usługi. Brak starej dokumentacji nie powinien być powodem odkładania oceny aktualnego stanu instalacji.

Ile trwa przegląd i od czego zależy cena?

Znaczenie mają wielkość instalacji, liczba obwodów i rozdzielnic, dostęp do punktów oraz dodatkowe instalacje. Innego zakresu wymaga niewielki dom, a innego rozbudowana posesja z garażem, ogrodem i własnymi źródłami energii.

Aktualne informacje znajdziesz w cenniku pomiarów elektrycznych SYNTELIS.

Czy protokół może być potrzebny przy ubezpieczeniu?

Dokumentacja kontroli może mieć znaczenie przy ustalaniu okoliczności szkody. Obowiązek wykonania kontroli istnieje jednak niezależnie od posiadania polisy. Warto przechowywać protokoły wraz z dokumentacją napraw i zmian w instalacji.